سبد خرید

    الهیات و تحقیق پذیری

ناشر : سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامیدسته:
موجودی: موجود نیست

570 ریال

در انبار موجود نمی باشد

مقایسه

تا پیش از قرن بیستم، عمده استدلال‌های متکلمان یا از نوع استدلال‌های عقلی بود یا نقلی، اما با رواج تجربه‌گرایی در معارف بشر، الهیات طبیعی نیز به‌سوی تجربی شدن قدم برداشت. در این راه اولین و مهم‌ترین مسأله، زبان و واقع‌نمایی و ملاک معناداری آن بود. اصلی‌ترین آموزه مکتب پوزیتیویسم منطقی، یعنی اصل تحقیق‌پذیری معنا، گزاره‌های دینی و فلسفی را مورد هجوم قرار داد. آنتونی فلو، فیلسوف تحلیل مشرب انگلیسی، تقریر خاصی از بحث معناداری ارائه می‌دهد. وی معنای واقعی داشتن هر گرازه‌ را در گرو ابطال‌پذیر بودن آن می‌داند. جان هیک، فیلسوف دین معاصر، نیز مجدانه در این زمینه پژوهش کرده است. نظریه وی «تحقیق‌پذیری فرجام‌شناختی» گزاره‌های دینی است.

فلو معتقد است از نظر دینداران، گزاره‌های دینی احکام عام جهان‌شناختی‌اند و از امری واقع حکایت می‌کنند. احکام جهان‌شناختی نیز تجربی‌اند و تمام احکام تجربی، از دیدگاه او، مشمول اصل ابطال‌پذیری‌اند. پس اگر هیچ چیزی نباشد که آنچه را ظاهراً حکم است تکذیب و ابطال کند، درواقع حکمی وجود ندارد. به‌عقیده فلو، دینداران نوعی مصونیت از ابطال برای گزاره‌های دینی درست می‌کنند. از نظر فلو، چون گزاره‌های دینی مشمول اصل ابطال‌پذیری نیستند، احکام ناظر به واقع نیز نخواهند بود. فیلسوفان و متکلمان بسیاری در مقام پاسخ به فلو برآمده‌اند. نظریه تحقیق‌پذیری از جان هیک، از آن جمله است. از نظر هیک، جهان از لحاظ دینی خصلتی دوگانه و ایهام‌برانگیز دارد؛ زیرا می‌توان آن را به‌نحو دینی یا غیردینی تجربه و تفسیر کرد. این ایهام از قرن هفدهم به این سو آشکار شده است. فایده این ایهام، انتخاب آزادانه انسان است. همچنین تجربه از مفهوم گرانبار است و تمام تجارب بشر، از جمله تجارب دینی، شکل گرفته توسط باورها و مفاهیم هستند. از نظر هیک، زبان دین را باید همراه با نوعی واقع‌گرایی انتقادی بررسی کرد. تبیین الهیاتی ماهیت جهان، مسأله جهان پس از مرگ، بقای روح و مواردی از این دست نیز در تفسیری دینی، قابل تحقق شمرده می‌شود. هیک اصل تحقیق‌پذیری اخروی را برای گزاره‌های دینی بیان می‌کند.

هیک با پذیرش اصل تجربی بودن معنا، بر تنگ و محدود بودن معیار پوزیتیویستها تأکید می‌ورزد. از این‌رو، گزاره واقعی گزاره‌ای است که تجربی باشد، اما نه به‌معنای محدود پوزیتیویستی آن. هیک می‌کوشد روش‌ها و مفاهیم تجربی را توسعه دهد تا قابل تطبیق بر موضوعات غیرتجربی هم بشود. البته اگر بخواهیم از مفاهیم، پیش‌فرض‌ها و لوازم نظریه هیک سخن بگوییم، به مسائلی از قبیل صدق و معنا، تحقیق‌پذیری، تأیید‌پذیری و ابطال‌پذیری می‌رسیم. موضع هیک به تأییدپذیری نزدیک‌تر است.

نظریه هیک نمی‌تواند به حال آموزه‌های دینی سودمند افتد، زیرا از یک‌سو مشکلاتی در خود اصل معناداری وجود دارد و از سوی دیگر، مشکلات در مبانی دیگرِ نظریه هیک، مانع از شکل‌گیری نظریه‌ای کارآمد و مفید است. جهان ایهام دینی ندارد، زیرا ادله ایمان فراتر از گفته‌های هیک است و ادله شکاکیت دینی را نمی‌توان به جای ادله الحاد نشاند. وجود شرور نیز توان اثبات تناقض در باورهای دینی را ندارد. همچنین غیر از روش تجربی، روش عقلی نیز اعتبار معرفتی خود را داراست و ادله عقلی و فلسفی ایمان می‌توانند تعیین‌کننده باشند. از سوی دیگر، تجربه از مفهوم گرانبار نیست و می‌توان تجربه‌ای بدون مقولات ذهنی خاص را فرض کرد. درباره زبان دین نیز واقع‌گرایی انتقادی، مفهومی تمام‌کننده نیست؛ زیرا دو شیوه اخباری و انشایی متفاوت در دین وجود دارد. نظریه هیک در مورد جهان پس از مرگ هم نظریه مسیحی خالص نیست؛ زیرا وی با پایبندی به مسیحیت خالص با مشکلات و پرسش‌هایی مواجه می‌‌شود که نمی‌تواند به آن‌ها پاسخ دهد. درباره اصل تحقیق‌پذیری نیز چند محور مورد توجه قرار می‌گیرد. مجرای این اصل را قضایا، گزاره‌ها یا جملات دانسته‌اند که هریک با پرسش‌هایی روبه‌روست. معنای تجربی نیز امری نامتعین است. از سوی دیگر، برطبق اصل تحقیق‌پذیری، خود این اصل بی‌معنا خواهد بود؛ زیرا نه تحلیلی است و نه تجربه‌پذیر. در هر حال، گزاره‌های دینی برای معناداری خود، نیاز به اصل تحقیق‌پذیری ندارند.

 

قطع

شابک

زبان

نوبت چاپ

تعداد صفحات

موضوع

نويسنده/نويسندگان

دیدگاهها

هیچ دیدگاهی برای این محصول نوشته نشده است.

اولین نفری باشید که دیدگاهی را ارسال می کنید برای “    الهیات و تحقیق پذیری”

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پرسش و پاسخ از مشتریان

هیچ پرسش و پاسخی وجود ندارد ! اولین نفری باشید که درباره این محصول میپرسید!

موقع دریافت جواب مرا با خبر کن !
در حال بارگذاری ...
FORGOT PASSWORD ?
Lost your password? Please enter your username or email address. You will receive a link to create a new password via email.
We do not share your personal details with anyone.
preloader